เซาะ กร่อน บ่อนทำลาย หลักการพื้นฐานทางรัฐธรรมนูญ

เซาะ กร่อน บ่อนทำลาย หลักการพื้นฐานทางรัฐธรรมนูญ

ณัฐดนัย นาจันทร์
อาจารย์ประจำสำนักวิชานิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง

ก่อนที่จะลืมเรื่องนี้ไป ขอนำเสนอความเห็นบางประการเกี่ยวกับรัฐธรรมนูญนิยมของอมร จันทรสมบูรณ์ และงานเขียนหลังจากนั้นที่สืบสาวกลับไปหาความคิดที่อมรนำเสนอไว้ในปี 2538 ดังนี้

1. ความถูกต้อง ณ ห้วงเวลาและยุคสมัยหนึ่ง

งานเขียนของอมร และงานเขียนชุดหลังที่เป็นวงศาเดียวกับงานดังกล่าว นำเสนอรัฐธรรมนูญนิยมไม่เพียงแต่ในฐานะหลักการที่มุ่งจำกัดอำนาจรัฐ คุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชน แต่ยังรวมถึงการมุ่งเน้นความมั่นคงของ "รัฐธรรมนูญ" และ "ระบบการเมือง"
หากพิจารณาว่าข้อความคิดเหล่านี้เติบโตในประเทศไทยหลังเหตุการณ์พฤษภาคม 2535 เช่นนั้นก็ถือว่าข้อความคิดที่ว่านั้นถูกต้องและเหมาะสมกับสถานที่และเวลา (Space & Time) ของยุคสมัย

2. ความน่าเบื่อหน่ายของการศึกษารัฐธรรมนูญในภาษาไทย

กว่า 20 ปี นับแต่อมร จันทรสมบูรณ์ บุกเบิกและสร้างกระแสการศึกษารัฐธรรมนูญในไทย การสำรวจงานเขียนทางด้านกฎหมายรัฐธรรมนูญ "ในภาษาไทย" เมื่อเร็วๆ นี้ของตัวผู้เขียนเอง พบว่ารัฐธรรมนูญนิยมแทบจะไม่มีอะไรเปลี่ยนแปลงไปเลย
สัญญาประชาคม การแบ่งแยกอำนาจอธิปไตย สิทธิเสรีภาพ ความเป็นกฎหมายสูงสุดของรัฐธรรมนูญ และความมั่นคงของรัฐธรรมนูญ (แก้ไขยากยิ่งกว่ากฎหมายธรรมดา) กลายเป็นความรู้สูงสุดในห้องเรียนกฎหมายรัฐธรรมนูญ และดูราวกับเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ไม่สามารถถูกแตะต้องหรือโต้แย้งได้กลับกัน งานเขียนของนักวิชาการไทยในภาษาอังกฤษก้าวพ้นข้อความคิดเหล่านี้ไปหมดแล้ว การศึกษารัฐธรรมนูญในภาษาไทยจึงดูน่าเบื่อ และดูน่าเสียดายที่เราไม่มีงานเขียนภาษาไทยที่โต้แย้งชุดความรู้พื้นฐานที่ถูกต้อง ณ ช่วงเวลาหนึ่ง ภายใต้สายตาของคนที่อาศัยอยู่ ณ ช่วงเวลาปัจจุบันเลย

3. ผลลัพธ์อันเกิดขึ้นโดยไม่ตั้งใจ (?) ของรัฐธรรมนูญนิยมดั้งเดิม

ไม่ว่าจะตั้งใจหรือไม่ก็แล้วแต่ การอธิบายรัฐธรรมนูญนิยมพร้อมปลูกฝังความฝันอันสูงสุดถึงความมั่นคงแน่นอนของรัฐธรรมนูญและระบบการเมือง มอบเครื่องมืออันทรงพลังให้กับรัฐธรรมนูญฉบับปี พ.ศ. 2560 ซึ่งขวางกั้นการเปลี่ยนแปลงอย่างเหนียวแน่น ผ่านบทบัญญัติในรัฐธรรมนูญและผ่านองค์กรที่ทำหน้าที่พิทักษ์รัฐธรรมนูญ

รัฐธรรมนูญฉบับนี้คือภาพสะท้อนความสุดโต่งของความฝันดังกล่าว และการต้านทานกระแสการเปลี่ยนแปลงอย่างออกนอกหน้า จุดประกายความฝันและคำถามให้กับคนจำนวนมากว่า สภาวะเช่นนี้ ความฝันเช่นนี้ ควรหรือไม่ที่จะถูกปลูกไว้ให้กลายเป็นรากฐานของรัฐ
ความมั่นคงถาวรที่ว่ามีขึ้นเพื่อตอบสนองต่อความต้องการของใครกันแน่ ระหว่างประชาชนทั้งหลาย (ถ้าเชื่อตามสัญญาประชาคมซึ่งก็ถูกตั้งคำถามมานานแล้วว่ายังสามารถอธิบายสภาพการเมืองของรัฐในปัจจุบันได้อีกหรือไม่) กับตัวตนที่ทรงพลังบางกลุ่มที่เป็นผู้ร่างและกำหนดความเป็นไปในรัฐธรรมนูญ

4. Vivien Hart กับรัฐธรรมนูญนิยมใหม่

อมร จันทรสมบูรณ์ นำเสนอรัฐธรรมนูญนิยมให้กับประเทศไทยในปี พ.ศ. 2538 (1995) เวลาผ่านไปหกปี (2001) Vivien Hart เรียกข้อความคิดที่อมรรับและถ่ายทอดมายังประเทศไทยว่าเป็นรัฐธรรมนูญนิยมดั้งเดิม (เก่า) ที่สมควรถูกท้าทาย ด้วยรัฐธรรมนูญนิยมใหม่
ประเด็นที่ควรถูกท้าทายคือ "ความมั่นคงทางรัฐธรรมนูญ" ไม่ควรถูกยึดถือเป็นเป้าหมายสูงสุดของการสร้างรัฐธรรมนูญ แต่การทำความเข้าใจระบบการเมืองในฐานะระบบของความขัดแย้ง การร่างรัฐธรรมนูญในฐานะสถานที่ที่ให้คู่ขัดแย้งทางการเมืองได้เจรจาต่อรองกัน และรัฐธรรมนูญในฐานะผลลัพธ์ชั่วคราวของการเจรจา ควรเป็นสิ่งที่ถูกใช้แทนที่ความฝันถึงความสูงสุด ยิ่งใหญ่ และศักดิ์สิทธิ์ของรัฐธรรมนูญรัฐธรรมนูญนิยมใหม่ (ที่แสนจะเก่าหากนับจากปีที่ผู้เขียนตัดสินใจเอาเรื่องนี้มานำเสนอ) เรียกร้องให้สร้างความมั่นคงจากความไม่มั่นคง ยอมรับความไม่แน่นอนของรัฐธรรมนูญและระบบการเมือง เพื่อสร้างสังคมที่เอื้อให้ความขัดแย้งและการเจรจาต่อรองเติบโตและได้รับการยอมรับในฐานะ "เรื่องปกติ"

เป้าหมายของงานเขียนนี้งานเขียนเรื่องรัฐธรรมนูญนิยมและข้อวิพากษ์บางประการต่อการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ที่นำเสนอในงานประชุมวิชาการของคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ไม่ได้ต้องการวิพากษ์ตัวกระบวนการแก้ไขรัฐธรรมนูญโดยตรง เพราะถ้าได้ไปอ่านงานชิ้นนั้นจริงๆ จะพบว่าข้อวิพากษ์เหล่านั้นดำรงอยู่แล้วและมีผู้วิพากษ์ไปในทิศทางเดียวกันเป็นจำนวนมากเป้าหมายแท้จริงของงานชิ้นที่ว่าคือการตั้งคำถามกับการอธิบายรัฐธรรมนูญและแนวคิดทางรัฐธรรมนูญของประเทศไทย โดยเฉพาะที่เป็นภาษาไทยว่า ควรหรือไม่ที่จะลุกขึ้นมาขยับและสะบัดตัวเองออกจากความฝันที่มีมากกว่าสองทศวรรษ และแสวงหาความฝันใหม่ ผ่านการสำรวจเรื่องเล่าต่างๆ นานาเกี่ยวกับรัฐธรรมนูญนิยมที่เติบโตและแผ่กิ่งก้านไปมากมายนอกดินแดนเล็กๆ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้นี้